Pum Awdl

Cyfarchaf i Dduw, ddawn orfoledd,Cynnechreu doniau, dinam fawredd,Cynnyddu, canu, can nid rhyfedd dreth,O draethawd gyfannedd,I foli fy Rhi rhwyf Arllechwedd,Rhuddfaawg freiniawg o frenhinedd,Rhyfyg udd Caissar, treis far trossedd,Rhuthrlym, grym Gruffydd etifedd,Rhwysg frwysg, freisg, o freint a dewredd,Rhudd barau o beri cochwedd,Rhyw iddaw diriaw eraill diredd,Rhwydd galon, golofn teyrnedd.Nid wyf wr gwaglaw wrth y gogledd,O Arglwydd gwladlwydd, glod edryssedd,Nid newidiaf naf un awrwedd a neb,Anebrwydd dangnefedd.Llyw y sy ym ys aml anrhydedd,Lloegr ddifa o ddifefl fonedd,Llewelyn gelyn, galon dachwedd,Llary wledig gwynfydig Gwynedd,Llofrudd brwydr, Brydein gywryssedd,Llawhir falch, gwreiddfalch gorsedd,Llary, hylwydd, hael Arglwydd eurgledd,Llew Cemmais, llym dreis drachywedd,Lle bo cad fragad, friwgoch ryssedd,Llwyr orborth hyborth heb gymwedd,Gnaws mawrdraws am ardal dyhedd,Gnawd iddaw dreiddiaw drwyddi berfedd,Am i wir bydd dir or diwedd,Amgylch Dyganwy mwyfwy i medd,A chiliaw rhagddaw a chalanedd creu,Ag odduch gwadneu gwaed ar ddarwedd.Dreig Arfon arfod wythloneddDragon diheufeirch heirddfeirch harddedd,Ni chaiff Sais i drais y droedfedd oi fro,Nid oes o Gymro i Gymrodedd.

Cymmrodedd fy llyw lluoedd beri,Nid oes rwyf eirioes, aer dyfysgu,Cymro yw haelryw o hil Beli hir,Yn herwydd i brofi.Eurfudd ni oludd, olud roddi,Aerfleidd arwreidd o Eryri,Eryr ar geinwyr gamwri dinam,Neud einym i foli.Eurgorf torf tyroedd olosci,Argae gryd, Greidiawl wrhydri,Arwr bar, taerfar, yn torri cadau,Cadarnfrwydr ystofi.Aer dalmithyr, hylithr haelioni,Arf lluoedd eurwisgoedd wisgiArwymp Ner, hyder, hyd Teifi feddiant,Ni faidd neb i gospi.Llewelyn Lloegrwys feistroli,Llyw breiniawl, brenhinedd teithi,Llary deyrn cedyrn, yn cadw gwesti cyrddCerddorion gyflochi.Coelfein brein Bryneich gyfogi,Celennig branes, berthles borthi,Ciliaw ni orug er caledi gawr,Gwr eofn ynghyni.Parawd fydd meddiant medd Beirdd im Rhi,Pob cymman darogan derfi,O Bwlffordd osgordd ysgwyd gochi hydr,Hyd eithaf Cydweli.Can gaffael yn dda dra heb drengi,Gan fab Duw didwyll gymmodi,Ys bo i ddiwedd ddawn berchi ar nef,Ar neilliaw Crist Geli.

Llyw y sy'n synhwyrfawr riydd,Lliwgoch i lafnawr, aesawr uswydd,Lliw deifniawg, llidiawg, lledled fydd ei blas,Llwyr waeth yw ei gas noi garennydd.Llewelyn gelyn, galofydd,Llwyrgyrch darogan cymman celfydd,Ni thyccia rhybudd hael rebydd rhagddaw,Llaw drallaw drin wychydd.Y gwr ai rhoddes yn rhwyf dedwydd,Ar Wynedd arwynawl drefydd,Ai cadarnhao, ced hylwydd yn hir,I amddeffyn tir rhag torf oswydd.Nid aniw, nid anhoff gynnydd,Neud enwawg farchawg, feirch gorewydd,I fod yn hynod hynefydd Gymro,A'r Gymry a'u helfydd.Ef difeiaf Naf rhy wnaeth Dofydd,Yn y byd o bedwar defnydd,Ef goreu riau reg ofydd a wnn,Eryr Snawtwn aer gyfludwydd.Cad a wnaeth, cadarn ymgerydd,Am gyfoeth, am Gefn Gelorwydd,Ni bu gad, hwyliad hefelydd gyfred,Er pan fu weithred waith Arderydd.Breisclew Mon, mwynfawr Wyndodydd,Bryn Derwyn clo byddin clodrydd,Ni bu edifar y dydd i cyrchawdd,Cyrch ehofn essillydd.Gwelais wawr ar wyr lluosydd,Fal gwr yn gwrthladd cywilydd,A welei Lewelyn, lawenydd dragon,Ynghymysc Arfon ac Eiddionydd,Nid oedd hawdd llew aerflawdd lluydd,I dreissiaw gar Drws Daufynydd,Nis plygodd Mab Dyn bu doniawg ffydd,Nis plycco Mab Duw yn dragywydd.

Terfysc taerllew glew, glod ganhymdaith,Twrf torredwynt mawr uch mor diffaith,Taleithiawg deifniawg dyfniaith Aberffraw,Terwyn anrheithiaw, rhuthar onolaith.Tylwyth, ffrwyth, ffraethlym eu mawrwaith,Teilwng blwng, blaengar fal goddaith,Taleithawg arfawg aerbeir Dinefwr,Teilu hysgwr, ysgwfl anrhaith.Telediw gad gywiw gyfiaith,Toledo balch a bylchlafn eurwaith,Taleithawg Mathrafal, maith yw dy derfyn,Arglwydd Lewelyn, lyw pedeiriaith,Sefis yn rhyfel, dymgel daith,Rhag estrawn genedl, gwyn anghyfiaith,Sefid Brenin nef, breiniawl gyfraith,Gan eurwawr aerbeir y teir taleith.

Cyfarchaf i Dduw o ddechrau moliant,Mal i gallwyf orau,Clodfori o'r gwyr a geiriauI'm pen, y penaf a giglau,Cynnwrf tan, lluch faran llechau,Cyfnewid newydd las ferau,Cyfarf wyf a rhwyf, rhudd lafnau yngnif,Cyfoethawg gynnif cynflaen cadau.Llewelyn nid llesg ddefodau,Llwybr ehang, ehofn fydd mau,Llyw yw hyd Gernyw aed garnedd i feirch,Lliaws ai cyfeirch, cyfaill nid gau,Llew Gwynedd gwynfeith ardalau,Llywiawdr pobl, Powys ar Dehau,Llwyrwys caer, yn aer, yn arfau,Lloegr breiddiaw am brudd anrheithiau,Yn rhyfel, ffrwythlawn, dawn diammau,Yn lladd yn llosci yn torri tyrau,Yn Rhos a Phenfro, yn rhysfaau Ffrainc,Llwyddedig i ainc yn lluyddau.Hil Gruffydd, grymmus gynneddfau,Hael gyngor, gyngyd wrth gerddau,Hylathr i ysgwyd, escud barau gwrdd,Hylym yn cyhwrdd cyhoedd waedffrau.Hylwrw fwrw far, gymmell trethau,Hawlwr gwlad arall gwledig riau,Harddedd o fonedd, faen gaerau dreisddwyn,Hirbell fal Fflamddwyn i fflamgyrchau.Hwylfawr ddreig, ddragon cyfeddau,Heirdd i feirdd ynghylch ei fyrddau,Hylithr i gweleis ddydd golau i fudd,Ai feddgyrn wirodau.Iddaw i gynnal cleddyfal clau,Mal Arthur wayw dur i derfynau,Gwir frenin Cymru cymmreisc ddoniau,Gwrawl hawl boed hwyl o ddehau.

I Sir Gruffydd Llwyd o Dref-garnedd a Dinorweg yn Arfon; allan orLlyfr Coch o Hergest, yngholeg yr Iesu yn Rhyd Ychen. Gwilym Ddu oArfon ai cant. 1322.

Neud cyn nechrau Mai mau anrhydedd,Neud aeth ysgwaeth a maeth a medd,Neud cynhebyg, ddig, ddygn adrossedd drist,Er pan ddelid Crist, weddw athrist wedd!Neud cur a lafur im wylofedd,Neud cerydd Dofydd, nad rhydd rhuddgledd.Neud cof sy ynnof, ys anwedd ei faint,Neud cywala haint, hynt diryfedd.Neud caeth im dilyd llid llaweredd,Neud caith Beirdd cyfiaith am eu cyfedd.Neud caethiwed ced, nad rhydd cydwedd Nudd,Cadrwalch Ruffydd, brudd, breiddin tachwedd,Neud cwyn Beirdd trylwyn, meddw ancwyn medd,Neud cawdd im anawdd, menestr canwledd,Neud carchar anwar enwiredd Eingl-dud,Aerddraig Llan Rhystud funud fonedd.Neud nim dyhudd budd, bum arygledd,Neud nam dilyd llid, lliaws blynedd.Neud nam dawr, Duw mawr, maranedd, Nef glyw,Neud nad rhydd fy llyw, llew Trefgarnedd,Neud trwm oi eisiau dau digyfedd.Neu'r wyr Beirdd canwlad, nad rhad rheufedd,Neud ef arwydd gwir, neud oferedd gwyr,Wrth weled f' eryr yn ei fowredd;Neud truan i'm gwan gwayw lledfrydedd,Neud trwydded galed im amgeledd.Neud trymfryd Gwynedd, gwander dyedd braw:Neud hwy eu treisiaw am eu trossedd.Neud trahir gohir gloyw babir gledd,Oedd trablwng echwng Achel ddewredd.Neud trai cwbl or Mai, mawredd allwynin,Neud mis Mehefin weddw orllin wedd.Neud mis Mehefin, mau hefyd gystudd,Neud nam rhydd Gruffydd wayw rhudd yn rhyd.Neum rhywan im gwan gwayw cryd engiriawl,Neud am Ddraig urddawl didawl im dyd.Neum erwyr om gwyr im gweryd Crist Ner,Neud arfer ofer, Beirdd nifer byd.Neud arwydd nam llwydd lledfryd im calon,Neud eres nad tonn honn ar ei hyd.Mau ynnof mowrgof am ergyd gofal,Am attal arial Urien yngryd.Mal cofain cywrain Cywryd, fardd Dunawd,Meu im Dreig priawd gwawd ni bo gwyd.Mau gwawdgan Afan, ufuddfryd ffrwythlawn,O gof Gadwallawn, brenhinddawn bryd.Ni wn waith gwaywdwn, gwawd ddihewyd clod,A thi heb ddyfod pa dda bod byd?Neud wyr pawb yn llwyr, lleyrfryd gynnat,Nad hylithr aur mal mal oddiwrthyd.Nid oes nerth madferth ym myd, oth eisiau,Gwleddau na byrddau na Beirdd ynghlyd.Nid oes lys ysbys, esbyd neud dibeirch,Nad oes meirch na seirch na serch hyfryd.Nad oes wedd na moes, masw ynyd yw'n gwlad,Nad oes mad eithr gwad a gwyd.Neud gwagedd trossedd, traws gadernid Mon,Neud gweigion Arfon is Reon ryd.Neud gwann Wynedd fann, fen ydd ergyd cur,Neud gwael am fodur eglur oglyd.Neud blwyddyn i ddyn ddiofryd a gar,Neud blaengar carchar, grym aerbar gryd.